Probleemformulering
Uitwerking probleemstelling
Opzet en inrichting van het onderzoek
Verzameling van gegevens
Verwerking van gegevens
Interpretatie en rapportage van de uitkomsten
Doelstelling
Dit onderzoek gaat over voorspellingen. Ik hoop met dit onderzoek de studie Beleid, Communicatie en Organisatie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam succesvol af te ronden. In mijn werk als facilitator van elektronisch ondersteunde brainstorm- en besluitvormingprocessen in (het voormalige Internet-demonstratie-centrum en inmiddels de zogenaamde ‘e-business marketplace van Nederland’) Media Plaza, heb ik regelmatig bijeenkomsten bijgewoond waar de ontwikkelingen in en om organisaties als gevolg van het toenemende gebruik van internet-technologie en de gevolgen daarvan besproken werden. Media Plaza richt zich op de beslissers in middelgrote en grote ondernemingen van Nederland en stuurt aan tot actie m.b.t. ‘e-business-activiteten’. In de bijeenkomsten, die in het futuristische centrum in de Jaarbeurs te Utrecht worden georganiseerd, wordt veelvuldig aan de hand van voorspellingen actueel beleid bepaald of op zijn minst beïnvloed.
In dergelijke bijeenkomsten wordt gepleit voor een omslag in denken en handelen. Economische noodzaak vormt veelal de grondslag voor dit idee. Het uitgangspunt is; als ondernemingen overlevingskansen en/of economisch succes willen hebben en vooral willen behouden in de toekomst, dan moeten zij in hun denken en handelen een rigoureuze verandering doorvoeren en de mogelijkheden van informatie- en communicatietechnologie daarbij optimaal benutten. Om flexibel in te kunnen spelen op de ongrijpbare dynamiek in de omgeving dienen wijzigingen doorgevoerd te worden t.a.v. organisatiestructuur, bedrijfsprocessen en in de omgang met interne en externe stakeholders.
Deze gedachtegang is geheel in de lijn van de boodschap die al de afgelopen decennia wordt verkondigd in de organisatiekundige literatuur. Managementgoeroes als Hammer & Champy, Toffler, Handy, Morgan, Senge, Vaill, Peters, Naisbitt, Quinn, Mintzberg, Eccles, Hamel & Prahalad, Drucker, e.v.a. karakteriseren het tijdperk waarover zij schrijven, en in veel gevallen ook zichzelf, regelmatig als revolutionair. De organisatiekundigen hebben het gevoel getuige te zijn van een omslag of revolutie, die onvermijdelijk naar nieuwe verhoudingen moet leiden. Hedendaagse organisatiekundigen treffen in de ‘gangbare’ organisatietheorie ideeën aan, waar ze zich tegen afzetten, omdat deze niet zouden voldoen aan de eisen die de omgevingsdynamiek aan organisaties stelt en zeker niet aan de eisen die in de toekomst aan organisatie gesteld worden. (van Diest, 1999)
Een probleem van deze organisatiekundige literatuur is dat onvoldoende inzichtelijk wordt waar de omslag of revolutie precies uit bestaat(van Diest, 1999). Simon (reader Strategie-ontwikkeling) is zelfs heel stellig hierover en concludeert: “De managementwetenschap is oppervlakkig, spreekt over vage begrippen als ‘gezag’of ‘centralisatie’. Met dergelijke vage begrippen heeft iedereen gelijk, en kan iedereen naar hartelust principes formuleren.” [Vgl ‘new’ marketing paradigm… ]
Toch bestaat er een grote vraag naar voorspellingen, trendrapporten en scenariostudies, waarin bovengenoemde ontwikkelingen centraal staan. Dergelijke producten vormen vaak de aanleiding van herziend beleid t.a.v. bijvoorbeeld de te volgen corporate strategy, zonder de mogelijkheid ze op waarheid te kunnen toetsen. Immers of deze profetieën waar zijn of niet kan alleen de toekomst zelf uitwijzen. Rein de Wilde (2000) spreekt in dit verband van ‘de toekomstindustrie’. In zijn boek De Voorspellers, een kritiek op de toekomstindustrie, uit hij zijn onvrede met de kwaliteit van de producten die deze industrie voortbrengt. Dit boek kan beschouwd worden als een aanleiding van dit onderzoek.
Begrippen die bij genoemde managementgoeroes in verband staan met de voorspelde omslag zijn o.a.: Kennis als belangrijke productiefactor, ICT, creativiteit, persoonlijke relaties, chaos, autonomie, empowerment, onvoorspelbaarheid, betrokkenheid, organische structuur, dynamiek, innovatie, uniciteit, diversiteit, etc.
In dit onderzoek wordt geprobeerd actuele samenhang te verschaffen tussen dergelijke begrippen om daarmee ‘dé revolutie’ expliciet te maken. Daarnaast wordt geprobeerd inzicht te verschaffen in de denkpatronen die aan dit revolutie-denken en de daarbij behorende toekomstvisies ten grondslag liggen.
Goed, met het leerboek Organisatie Onderzoek; het ontwerpen van onderzoek in organisaties in de hand, ben ik begonnen aan de eerste fase van degelijk, gestructureerd wetenschappelijk onderzoek, zoals het een wetenschapper betaamt. Waar ik eerst ongestructureerd mijn interessegebied in een voorlopige probleemstelling probeerde te vatten, ben ik nu, na kritische aanwijzingen, begonnen bij stap 1; en wel het formuleren van het ‘ruwe probleem’. Dit is, volgens mij, gelukt. Nu zullen in chronologische volgorde de volgende stappen worden gezet: het formuleren van de definitieve probleemstelling, uitwerking probleemstelling, opzet en inrichting van het onderzoek, verzameling van gegevens, verwerking van gegevens, interpretatie en rapportage van de uitkomsten.
Deze week moet de probleemstelling zijn definitieve vorm hebben bereikt.
Probleemstelling
Thursday, March 29, 2001
De voorspelbare organisatie
Een nadere beschouwing van het gebruik de letter E in de hedendaagse organisatiekunde
Hoe wordt ik een visionair goeroe?
“Er komt geen einde aan dynamiek, werveling en innovatie”, van Diest
De hedendaagse organisatiekunde (volgens van Diest: Hammer&Champy, Toffler, Handy, Morgan, Senge, Vaill, Peters, Naisbitt, Quinn, Mintzberg, Eccles, Hamel & Prahalad, Drucker (blz. 71 verantwoording van keuze auteurs)) (Management Consultant editie december; Who’s hot?) karakteriseert zichzelf regelmatig als revolutionair. Organisatiekundigen hebben het gevoel getuige te zijn van een omslag of revolutie, die onvermijdelijk naar nieuwe verhoudingen moet leiden. Hedendaagse organisatiekundigen treffen in de ‘gangbare’ organisatietheorie ideeën aan, waar ze zich tegen afzetten, omdat deze niet zouden voldoen aan de eisen die de omgevingsdynamiek aan organisaties stelt. (van Diest)
Een probleem van deze organisatiekundige literatuur is dat onvoldoende inzichtelijk wordt waar de omslag of revolutie precies uit bestaat.(van Diest) Vgl Simon: “De managementwetenschap is oppervlakkig, spreekt over vage begrippen als ‘gezag’of ‘centralisatie’. Met dergelijke vage begrippen heeft iedereen gelijk, en kan iedereen naar hartelust principes formuleren.” Vgl ‘new’ marketing paradigm…
[Simon is ook van: Homo economicus vd homo administrativus…. Bounded rationality: “Een goed besluitvormingmodel moet er rekening mee houden dat de mens niet alle gevolgen van alle alternatieven kan overzien.”]
Van Diest: Begrippen die bij auteurs in verband staan met deze omslag zijn o.a.:
Kennis als belangrijke productiefactor
ICT
Creativiteit
Persoonlijke relaties
Chaos
Autonomie
Empowerment, ovoorspelbaarheid
Betrokkenheid
Organisch
Dynamiek
Innovatie
Uniciteit
Diversiteit
Er wordt gepleit voor een omslag in denken en handelen. Economische noodzaak vormt veelal de grondslag voor dit idee. Willen ondernemingen overlevingskansen en/of economisch succes hebben, dan moeten zij in hun denken en handelen een verandering doorvoeren. Om flexibel in te kunnen spelen op de ongrijpbare dynamiek in de omgeving dienen rigoureuze wijzigingen doorgevoerd te worden t.a.v. organisatiestructuur, bedrijfsprocessen en in de omgang met interne en externe stakeholders. [Van Diest constateert een ambivalentie in deze argumentatie. Vgl. beheersbaarheidparadox]
Ondanks redelijke eenduidigheid in actuele managementliteratuur over het idee dat de dynamiek in de organisatieomgeving leidt tot verminderde beheersbaarheid (mogelijkheid om rationeel te ‘managen’), wordt er in de theorievorming over modern management wel juist teruggegrepen op rationele maakbaarheids- en beheersbaarheidgedachtegangen.
Beheersbaarheidsparadox of rationaliteitsparadox = “Elke rechtgeaarde inleiding tot de kwaliteitszorg, empowerment, lerende organisatie, business process reengeneering begint met een fatale aanval op het taylorisme , om vervolgens onbewust tachtig procent ervan over te nemen.” Blz 15. Beulens...
[Sinds Fayol zijn de goeroes steeds jonger geworden, constateert Beulens.] Fayol’s ideeën over management zijn eigenlijk nog zeer actueel. Fayol is de eerste die antwoord gaf op de vraag wat nu eigenlijk een manager is. Wat omvat de aparte functie van manager, die onstond als gevolg van een scheiding tussen arbeid en geest die Tayler met zijn wetenschappelijke benadering van management had bewerkstelligd? In tegenstelling tot Tayler ruimde Fayol een veel ruimere plaats in voor de manager. Hij zag ‘prévoir’ als een van de kerntaken in die functie. Daarnaast benoemde hij taken als organiseren, leiden, coördineren en controleren. Sla een modern handboek over management open en je zult er een hoofdstuk planning aantreffen, variërend van strategische planning tot een uiteenzetting over hoe je goede doelstellingen moet vastleggen. Men zal Fayol aanhalen en stellen dat de manager in de allereerste plaats vooruit moet kijken. In de daarop volgende hoofdstukken krijgen vaak alle andere door Fayol onderscheiden taken de aandacht.
De oorsprong van het rationeel denken van Tayler en Fayol:
In Mulisch’ roman De ontdekking van de hemel komen twee engelen voor, die de dagen vullen op hun wolk met het in praktijk brengen van de voorbestemming van het leven op aarde. In het boek hebben zij de speciale opdracht van de Chef (God) om het geloof in die voorbestemming te handhaven op aarde. Zij voeren in het Eerste intermezzo van de roman een discussie over de oorzaak van het verval van het aardse geloof in de ‘van boven’ geregisseerde levensloop. Deze discussie vormt een geschiedkundige verklaring voor het vroeg 20e eeuwse volledige ‘geloof’ in het rationele denken (industriële revolutie, vooruitgangsoptimisme). In deze discussie wordt Francis Bacon als de grondlegger hiervan opgevoerd als degene die een pact met de duivel sluit; Bacon zou de moderne, wetenschappelijke-technologische wereld profetisch hebben voorzien.
-Francis Bacon?
-Francis Bacon. Die altijd is beschouwd als de man die de moderne, wetenschappelijk-technologische wereld profetisch heeft voorzien. In een aantal epochemakende werken gaf hij de contouren aan van een wereld, waarin wetenschap en techniek niet meer in handen zouden zijn van een paar losse amateurs, zoals dat tot in zijn eigen dagen rond 1600 het geval was, maar veranderd waren in een internationaal georganiseerde, collectieve onderneming, gesubsidieerd door de overheid met conferenties en systematische publikaties. Alleen zo kon een volledige beheersing van de natuur verkregen worden; en de wetenschappelijke methode zou die van inductie moeten zijn, waarbij men van het bijzondere naar het algemene opsteeg, van empirische verschijnselen naar de natuurwetten, -al weten jij en ik natuurlijk, dat de enige ware methode de omgekeerde is: die van deductie. Aan het eind van zijn leven schreef hij Nova Atlantis, ‘Het nieuwe Atlantis’, dat fragment is gebleven en na zijn dood werd gepubliceerd. Daarin schetst hij het centrale instituut van een utopisch eiland Bensalem, dat hij ‘Salomo’s Huis’ noemt, -maar dat is niet zoiets als de gebenedijde tempel van Salomo in Jeruzalem, die ons zo aan het hart ligt, zelfs niet zoiets als een christelijke kerk, maar eerder een modern onderzoekscentrum, waar zelf nieuwe biologische soorten worden gefabriceerd.
- Vanuit menselijk standpunt klinkt dat allemaal heel vanzelfsprekend.
- Dusdanig vanzelfsprekend, dat hij in de twintigste eeuw eigenlijk nooit meer
wordt genoemd op aarde. Dat is het gevaar van het grote gelijk: vrijwel geen mens beseft nog, dat het ooit anders was. Denk je in, zelfs het wetenschappelijke experiment was in zijn tijd nog vrijwel onbekend. Daarom heeft het ons altijd verwonderd, dat juist deze rationele grondlegger van de wetenschappelijk-technologische moderniteit meer dan wie ook is omgeven door mysteries. Hij zou de oprichter zijn van de Vrijmetselarij, hij zou een verkapt Rozenkruiser zijn geweest en een ingewijde in nog tal van andere geheime genootschappen. Sinds jaar en dag bestaat er een sekte van baconianen, die met numerologisch kunst- en vliegwerk probeert te bewijzen, dat hij de drama’s en sonnetten van Shakespeare zou hebben geschreven. Allemaal onzin natuurlijk, maar waarom is dat alles juist aan die koele, realistische bestrijder van drogbeelden gaan kleven? Niet alleen zou hij ook de werkelijke auteur zijn van Burtons Anatomy of Melancholy, maar uit allerlei met de haren er bij gesleepte acrostichons zou bovendien blijken, dat het oeuvre van Edmund Spenser in werkelijkheid van zijn hand is – en ook, het kan niet missen, dat van Marlowe. Bacon als de auteur van het eerste Faust-drama! Bij zijn begrafenis zou een lege kist ter aarde zijn besteld, want daarna zou hij nog eenentwintig jaar onder een andere naam in Duitsland hebben geleefd.
- In Württemberg zeker!
- In de hoofstand zelfs: in Stuttgart. Die zogenaamde ontdekking schudde ons
ten slotte wakker, en wij kunnen nu reconstrueren hoe het is gegaan. De baconianen plegen soms te beweren, dat hij het legitieme kind was van koningin Elizabeth en de graaf van Leicester, maar in werkelijkheid werd hij in 1561 geboren als de zoon van Elizabeths grootzegelbewaarder. Omdat hij de jongste was, bleef hij na diens dood berooid achter; als drieëntwintigjarige jurist kreeg hij een zetel in het parlement. Hij wilde even rijk en machtig worden als zijn vader, maar het vlotte niet met zijn carriere. Zijn boezemvriend, de graaf van Essex, minaar van de koningin, deed voor hem wat hij kon, maar Elizabeth vertrouwde Bacon niet. Toen al zijn pogingen om zijn vriend een hoge post te bezorgen hadden gefaald, schonk de brave Essex hem als pleister op de wonde een landgoed uit zijn eigen bezit. Dat was in 1595. Maar vier jaar later viel Essex zelf in ongenade, een proces wegens hoogverraad werd tegen hem voorbereid, en nu liet Elizabeth plotseling van zich horen. Of Bacon maar zo vriendelijk wilde zijn, de aanklacht op te stellen. En daarmee had het uur van de duivel geslagen – want wat denk je? Hij deed het, al wist hij dat dat tot de executie van zijn weldoener zou leiden. Het serpent beloofde hem, dat hij nog hoger zou stijgen dan zijn vader, maar daarvoor moest hij eerst zijn handtekening onder de aanklacht zetten en vervolgens een aantal boeken publiceren, die hem gedicteerd zouden worden.
- Waarom koos Lucifer daar juist Bacon voor uit? Had hij toen al wat geschreven?
In 1597 had hij een bundel intelligente Essayes gepubliceerd, die nog steeds gelezen worden, maar die toch niet van dien aard zijn dat zij zelfs de aandacht van de duivel zouden trekken. Maar al veel eerder, op zijn tweeëntwintigste, in 1583, had hij een pamflet het licht doen zien, getiteld Temporis partus maximus: ‘De grootse geboorte van de tijd’. Het heeft ons wantrouwen gewekt, dat daar geen enkel exemplaar meer van bekend is; en wij veronderstellen nu, dat daarin een toon werd aangeslagen die de oren van de duivel had doen spitsen. Om een of andere reden heeft hij toen later alle exemplaren er van verdonkeremaand. Hoe het zij, nadat de profeet van de nieuwe tijd het duivelspact met de mensheid had ondertekend door zijn naam onder het feitelijke doodvonnis van zijn beste vriend te zetten, was het opeens afgelopen met de stagnatie van zijn loopbaan. In 1600 werd Essex in de Tower onthoofd, in 1607 werd Bacon advocaat-generaal, in 1613 procureur-generaal, en in 1617 evenaarde hij zijn vader door zijn benoeming tot grootzegelbewaarder. Twee jaar later bevestigde hij zijn onderhorigheid aan de duivel door een onschuldige gevangene te laten martelen, aangezien koning James een bekentenis en een veroordeling wenste; kort daarop werd hij kanselier, de hoogste functie van het land, waarmee hij zijn vader had overtroffen. Als baron Verulam werd hij in de adelstand verheven, later nog bevorderd tot burggraaf van Saint Albans. Intussen schreef hij de boeken die de duivel hem influisterde, en die niet profetisch waren maar doortrapte self-fulfilling prophecies – met als doel: de vernietiging van de mensheid.
- Dat wil dus zeggen, dat die opportunistische verrader niet alleen niet de werken van Shakespeare of Marlowe heeft geschreven, maar ook niet die van zichzelf.
- Zo is dat. Maar Lucifer zou Lucifer niet zijn, wanneer hij het daarbij had
gelaten, Ook wie zich aan hem onderwerpt en hem dient, moet uiteindelijk vernietigd worden. Want nadat Sir Francis ten slotte meer had bereikt dan hij ooit had gedroomd, verscheen de duivel hem op een dag in de gestalte van een ambtenaar, van wie hij smeergeld accepteerde, - wat leidde tot een proces wegens corruptie, gevangenschap in de Tower en zijn totale maatschappelijke ondergang. Vijf jaar later, op zijn vijfenzestigste, voer hij ten slotte ter helle.
- Leve de vriendschap!
- Ook jouw verhaal demonstreert weer waarom zij hier ontbreekt – en het maakt
mij bedroefd dat dat zo moet zijn. Dat is wat ik tegen beter weten in altijd het meeste heb gemist, hier in het Licht. Aan liefde geen gebrek, gelukzaligheid, goedheid, wijsheid, waarheid, vrede, schoonheid, alles tot onze dienst, maar geen vriendschap.
- U bent niet mijn vriend?
- En ook niet je vriendin. In organisaties bestaan geen vriendschappen, en zeker
niet in de onze, en nog zekerder niet tussen hoger- en lagergeplaatsten, Vriendschap bestaat alleen in de abys. Ken je die beroemde, prachtige, ontstegen passages over de vriendschap, die Bacon kort voor zijn dood schreef: No receipt openeth the heart but a true friend – ja, en de halsslagader! Hij, die zijn beste vriend heeft laten onthoofden! Hoor je? Het lachen van de hartloze duivel, met zijn eigen temperatuur op het absolute nulpunt, schalt door de hallen van alle eeuwigheden.
- Nu begrijp ik eindelijk, waarom ik mij al die jaren heb ingespannen.
- Ga door. Ik luister.
Mechanisering van de wetenschap (of mechanisering van Maatschappij; vgl. Met verondersteelling informatisering van de maatschappij in 20e eeuw) ... (Bem)
Vroon; menselijke geest... Mens kan niet omgaan onzekerheid. Neiging om onzekerheid te verdoezelen met een totaal Geloof in rationaliteit... autonomie gedachte... Simon constateert bounded rationality, maar het lukt hem niet dit over te brengen op het veld (de besluitvormers zelf)... Tot op de dag van vandaag is het besef dat beslissingen gebaseerd zijn op soms\zeer eenzijdige verwerking van erg beperkte informatie zelf ook beperkt...
Concl. Wantrouw alle economische modellen die gebaseerd zijn op volledige informatie en algehele rationaliteit. Zeker als die modellen gebruikt worden om een toekomstbeeld te schetsen. Voor het inzicht in het heden slaagt men hier al zelden in. Er is dus voldoende reden om voorspellingen eens nader te analyseren...
Geloof in voorspellingen (natuurlijk statistisch onderbouwd, komt voort uit rationalisme: vooruitgangsoptimisme. (point van de Wilde) Ooit werd voorspeld dat de straten van Parijs binnen enkele jaren bedekt zouden worden met een metershoge laag paardenvijgen als de welvaartsgroei zich in het snelle tempo zou voortzetten en iedereen in staat zou zijn om een paard en wagen aan te schaffen. Ruim een halve eeuw later bleek de auto de straten te vervuilen en was er geen paard te zien. De toekomst laat zich klaarblijkelijk moeilijk voorspellen.
Het lijkt erop dat voorspellers er redelijk consequente denkpatronen op na houden. Rein de Wilde doet in zijn Boek De Voorspellers een poging dergelijke denkpatronen bloot te leggen. Hij doet dit aan de hand van een analyse van hedendaagse aan technologische ontwikkelingen gekoppelde voorspellingen.
De Wilde constateert dat voorspellers inderdaad keer op keer in dezelfde vallen trappen. ‘Een van de belangrijkste fouten die wordt gemaakt, is dat een nieuwe technologie maar één betekenis krijgt toegekend. Maar innovatie heeft allerlei complexe consequenties die de voorspellers niet kunnen overzien.’ Er wordt dus regelmatig een monocausaal verband tussen nieuwe technologie en de realisatie van een reeds bestaande waarde gelegd. (de Wilde blz. 70) Zo werd bij de introductie van de televisie de positieve invloed op een stabiel gezinsleven benadrukt. Hierbij zag men ouders en hun kinderen fijn samen gekluisterd rond de nieuwe nog onwerkelijke vinding waarmee fysiek reizen totaal overbodig werd en huiselijkheid gegarandeerd, als ware het het warme haardvuur op een koude winteravond waar het gehele gezin zich rondom schaarde.
Door een continue eenzijdige benadrukking van het idee dat nieuwe technologie oude problemen oplost en dat technologische ontwikkelingen daarom wel noodzakelijkerwijs moeten leiden tot een utopische situatie of op zijn minst een totale omwenteling teweeg moeten brengen, worden besluitvormers in organisaties ertoe gedwongen om op basis hiervan actueel beleid te vormen. Voorspellingen zetten aan tot concrete daden in het heden, zonder dat het mogelijk te weten of deze voorspellingen ‘waar’ zijn.
Nu dagelijks de negatieve geluiden uit de e-wereld in aantal toenemen, wordt het tijd om de profeten van de nieuwe tijd kritisch te beschouwen. Hun optimistische voorspellingen en opzwepende scenario’s drongen zich de afgelopen jaren in steeds massalere vormen aan gretige oren op. Daarbij maakten zij veelvuldig gebruik van woorden met de e-toevoeging. Met Internet als stimulerende sleuteltechnologie werd door e-goeroes de nieuwe e-wereld voorspeld. De mensheid zou op de drempel staan van een nieuw digitaal tijdperk en afstevenen op een ingrijpend gewijzigd bestaan in de ‘netwerkmaatschappij’.
Net als bij de uitvinding van elektriciteit - waar de ‘e’ overigens nog steeds naar verwijst - werd de enorme groei van het Internet veelvuldig gezien als een moderator van maatschappelijke voorspoed.
Ook in de hedendaagse organisatiekunde worden veel voorspellingen gedaan over hoe dé nieuwe werknemer en dé nieuwe organisatie er uit gaan zien en dat trends als informatisering, individualisering, globalisering en virtualisering logischerwijs zullen leiden tot het beeld dat dé nieuwe werknemer straks dagelijks inlogt - omgeven door een veelheid aan elektronische gereedschappen - bij de werkgever die die dag van zijn expertise gebruik wil maken.
Een grote kans bestaat dat dit beeld binnen afzienbare tijd even als Chriet Titulaers Huis van de Toekomst en vele andere voorspellingen met een meewarige glimlach overpeinsd worden met de gedachte: “Hoe kan het dat men in die tijd zo dacht over de wereld van nu?”
De wijze waarop De Wilde in zijn boek de denkpatronen van voorspellers probeert bloot te leggen, kan gezien worden als de aanleiding voor mijn scriptieonderwerp. Daarnaast heeft een onbeduidbaar onbevredigd voorgevoel ten aanzien van voorspellingen over dé nieuwe werknemer en dé nieuwe organisatie, dat al een tijd in mijn hoofd speelt een belangrijke rol gespeeld. Het doel van mijn scriptie is niet het afzwakken van het belang van technologische ontwikkelingen, zoals internettechnologie, of het tegenspreken van de invloed die dergelijke ontwikkelingen op bedrijfsorganisaties hebben. Wat ik wil proberen is het analyseren van de wijze waarop deze ontwikkelingen de toekomstvisies van organisaties beïnvloeden. Het belang hiervan is dat door een beter inzicht op dit gebied de enthousiaste verhalen van zogenaamde e-goeroes beter op waarde geschat kunnen worden.
Simpel gezegd is de onderzoeksvraag: Hoe komt het dat voorspellers bedenken wat ze bedenken? In mijn scriptie beperk ik mij tot voorspellingen t.a.v. bedrijfsorganisaties aan de hand van technologische ontwikkelingen.
Probleemstelling:
Op welke wijze hebben hedendaagse technologische ontwikkelingen invloed op het toekomstbeeld van organisaties?
· Welke invloed hebben technologische ontwikkelingen op toekomstvisies?
-Analyse toekomstvoorspellingen;
Welke redeneerpatronen zijn in toekomstvisies te onderscheiden?
algemeen; Rein de wilde
· Op welke wijze hebben technologische ontwikkelingen invloed op organisatiekundige visies?
-Historische beschouwing van organisaties aan de hand van technologische ontwikkelingen, a la Propper stoommachine -> bureaucratie ICT -> virtuele organisatie
· Wat zijn hedendaagse technologische ontwikkelingen, die van invloed zijn op organisaties?
Welke voorspellingen worden gedaan t.o.v. organisaties?
WBO Mediaplaza
· Hoe ziet het toekomstbeeld van organisaties er uit volgens de hedendaagse organisatiekunde?
visies verzamelen; interviews
· Welke redeneerpatronen zijn te onderscheiden in de voorspellingen die gedaan worden in de hedendaagse organisatiekunde?
analyse van verzamelde visies
Krabbels
Zo zou ook de uitvinding van elektriciteit in de ogen van toekomstvoorspellers ervoor zorgen dat niet alleen de maatschappelijke elite maar iedereen in vrijheid en welvaart kon leven, een verwachting die later door de komst van atoomenergie nog werd overtroffen.(de Wilde, Carp)
Wanneer beleid te veel berust op weinig tegengesproken toekomstvisies (waar bijvoorbeeld het eenduidige beeld van een dynamische ongrijpbare omgeving uit voortvloeit), dan is het de vraag of redeneerpatronen, die veelal gebaseerd zijn op de autonomiegedachte en als doel hebben om omgevingen/situaties beheersbaar te maken, nog steeds voldoen. (beheersbaarheidsparadox)
publieksbeinvloeding ?
(En welke gevolgen heeft dit voor actueel beleid...)
Citaat Next maart 2001
IT-futuroloog Paul Ostebdorf –werkzaam bij Cap Gemini Ernst & Young- voorspelt dat als je de ontwikkeling van de rekencapaciteit van computers naar de toekomst doortrekt, dat dan rond het jaar 2070 een computernetwerk zal bestaan met dezelfde rekencapaciteit als alle mensen bij elkaar. Tegen 2030 kan een computer net zoveel data verwerken als één mens.
Zoals computers tot nu toe eenvoudige arbeid overbodig hebben gemaakt, zo zullen ze over een paar decennia ook ingewikkelde menselijke denkkracht aan de kant schuiven. Dergelijke ontwikkelingen zullen leiden tot computersystemen die zelf kunnen denken, keuzes kunnen maken en fantasie hebben.
De futuroloog ziet Internet als primitieve voorbode hiervan.
KPMG ‘firm of the future’s
Artikeltje uit volkskrant (februari 2001) over Tinbergeninstituut; falen van rationeel statistische benadering werkelijkheid…
Ten reasons we predict (Gordon Bell)
· A vision and challenge
· To plan and avoid surprises
–MBA schools say so
–To maintain staff & budget
· To extract great gobs of money
–With a petaflops, we could …
–It’s our “Grand Challenge” ...
· You have to: business plans, … grants
· To stimulate new “zero growth” markets and lure investors into new ventures
· A job. “Futurists” do it for pay.
· To celebrate anniversaries and have conferences
· To bet on the future and earn $$$s.
Opzet empirisch gedeelte:
Wat zijn de ontwikkelingen?
Waar leiden deze ontwikkelingen toe?
Hoe kunnen deze voorspellingen beter op waarde geschat worden?
[Op welke gronden nemen managers beslissingen n.a.v. de in de management opgelegde taak: veranderen!, belang van deze taak wordt onderbouwd met schetsen van de toekomst die op hun beurt gebaseerd zijn op dubieuze denkpatronen]
Rationele (autonomiegedachte, vooruitgangsoptimisme) en irrationele (ambivalentie Van Diest/ de Wilde) denkpatronen liggen ten grondslag aan het beeld dat geschetst wordt van organisaties en modern management in hedendaagse Management-literatuur.
Wat zijn de belangrijkste beweegredenen voor organisatieverandering houden besluitvormers erop na?
Drucker heeft een hekel aan het woord ‘voorspelling’: “Voorspellingen geloven is niet slim. Trends negeren is dom.”
Blz.60 Boelen: Hoewel de kwaliteitsgoeroes indrukwekkende voorschriften hebben gepubliceerd over de betere organisatie, vvind je er vaak geen letter vann terug in de organisatietheorie. Het kwaliteitsdenken paste nu eenmaal niet in het wereldbeeld dat toenmalige profeten hadden opgebouwd. ... De wereld van de goeroes, de leermeester en de superspecialisten is er eentje vvan het Grote Gelijk. En dan praat je niet met, en vooral dan luister je niet naar De Vijand. En zo is het dan mogelijk dat de belangrijkste handboeken over orrganisatietheorie geen woord reppen over de stromieng die de sterkste invloed heeft gehad op de praktische organisatie van bedrijven en later zelfs overheidsorganisaties.
[Het antwoord op de ongesteldevraag; marketing van onzekerheid = wie hebben er belang biij de promotie van onzekerheid?]
blz. 79 Beulens: betekenis van het woord Goeroe: leermeester, profeet, wijze, inspirator, evenwichtige
Handy: ‘verandering is niet meer wat het geweest is’ ; Gods of management (Gods of e-business)
de taken van een manager
De goeie dingen doen (strategie)
De dingen goed doen (kwaliteit)
Inzicht geven in de toekomst.. envisioning, inspiring, energizing… evenwicht
Manfred Kets de Vries
(ir)rationaliteit en toekomstvisies
Waarom zijn er zoveel boeken, cursussen, trainingen, gurus voor het worden van goede leider...
[Schizofrene neiging om het goed te doen...]
2 manieren waarover geschreven wordt:
-creating the future uit a blanco peac of paper (Branson, Gates) -> No legacy => The pioneers
-The turn around artists , reengeneers (Timmer)
Waar geen aandacht aan wordt besteed is: hoe bouw je voort op success…
Hamel: weten wat je wil, weten wat je kunt en vernieuwend daarin zijn...
Goeroe betekent in het Sanskriet: iemand die de duisternis en leed verjaagd (Harry Starren)
Hamel:De of het idee van een revolutie(veranderingen in lifestyle, technollogie, regelgeving) kan goed aangewend worden voor eigen doeleinden, als aanzet tot verandering...
Opportunity creates hope: dit kan als oorzaak gezien worden van het revolutie denkken eind 20e eeuw; Na jaren avn inkrimping, ontslagen en bezuiningen, zou de NIEUWE technologie weer nieuwe mogelijkheden scheppen... How do we create competitiveness without destroying hope... is HET uitgangspunt van Hamel
[voicediling... zelfde luxe als operator uit 1920 en eerder; wellicht een kern competentie van KPN]
Quality goeroe Juran wijst erop: We redesigned life to take adventage of all miracles of technologie, … daardoor ontstaan nieuwe problemen en er wordt dan vaak maar weinig besteft dat die problemen er voorheen niet waren… Wijn hadden nooit kortsluiting en Tsjecho-Slowakije, wij hadden namelijk geen stroom.
Informaticus Hammer (“I’m a computerman”): Business Process Reengeneering: fundamenteel opnieuw ontwerpen van bedrijfsprocessen met veel technologie
Customer als uitgangspunt..(customer value) “Im not very popular on wallstreet” Profit voor sharholders is slecht consequentie... Customer Value!
Grote voordeel van automatisering: goedkope snelle analyses, productie volume, efficientieverh, kwaliteitsverhoging, kortere cyclus...
Werknemers moeten meedraaien in een systeem... andere rollen (managers coaching, werknemers entrepeneurship)
Sociale consequenties; minderbanen, meer verantwoordelijkheid (bigger, better jobs) Niet iedereen is hier klaar voor of willen dit niet...
-Automatisering werkt in industriele processen, maar ook in dienstverlening???-
BPR: snelheid en op maat voorzieningen/aanpassingen: Cirkel: Aanpassen wensen klanten veroorzaakt gemakzucht(gemaksmaatschappij -> automatisering noodzakelijk om een-op-een te verwezenlijken- meer technologie – veranderene klanteneisen
Empower your customer
Boek Beyond BPR: procesgerichte organisatie ipv taakgericht; doel is samenwerken op een professionele manier en met het einddoel in het achterhoofd; de klant
[strijd om goede (efficiente?) verdeling arbeid en menswaardig besstaan... ieder zijn rol en plaats in een wordend systeem... ]
Ulbo de Sitter (boek: op weg naar nieuwe fabrieken en kantoren (integrale aanpak; geen optelsom; maar kijken naar samenhang=arbeidverdeling), geinspireerd door werk als machinist voor KNSM, ontwierp de sitter nieuwe arbeidsstructuren en sociotechniek; arbeisdverhoudingen.... Voor elke deeltaak een afdeling was het defies. Sociotechniek pleit voor paralelliseren voor elk product een team
Focus op Productie-organisatie
Cultuur staat een wijziging van structuur in de weg. SAMENWERKEN! [koppeling met ICT/lerende organisatie]
Geert hofstede 4 dimensie cultuurverschillen (model om cultuur in verschillende landen te kunnen vergelijken), waarvan de 4e is Onzekerheidsvermijding; Hoe gaat men om met het gegeven van de onzekerheid tav de toekomst. Omgang met ongestructureerde situaties.. 5e is Korte en Lange termijn
Onzekerheid, tegenstellingen, paradoxen, hectiek, haast... investeren in de toekomst.
Handy: schijnbare tegenstellingen... oproep tot bezinning en reflectie : end of century of employment
[elk jaar op 1 jan. hoeveel moeten we verdienen/werken om de dingen te doen die we willen. Hoe minder we willen, hoe minder we willen, hoe meer vrijheid...]
“Mensen van mijn leeftijd en ook jonger zijn opgegroeid in een voorspelbare wereld.” Dat is nu verantderd. We have to invent our own future right now.” Vgl lot in eigen handen nemen.
Centraal duidelijk maken aan organisatielede Wat het doel is van de organisation.
Donut
S-curve When there is a enough, then you have to start thinking about the next S… vb. DVD
Chinese contract = compromis voor hoger doel=> win win
Redefiinition of what a organization really is... Immaterieel (intangable assets), eigenlijk; de mens. [Ict inzetten om dat te optimaliseren; Eruit halen wat erin zit... “Meaning of life is to live live to its full”, dus ondersteuning van collaboration is belangrijk] merkamen, research, knowhow
Voortdurende aanpassing : problemen als uitdaging; bereidheid om te leren
Peter Senge : Lerende organisatie
Effectiever... beter leiderschap, kwaliteit van werk
Effectiever en klaitatiever werken met betere begeleiding
Geen tijd voor reflectie, overleg, nadenken... Directe actie.
VB Nedap: Chaoot, planner, doener ; leren door doen
Film Jan Vrijman over werken bij Philips
i.pv reorganiseren ook op momenten dat het goed gaat tijd nemen voor Bezinnen, Swieringa. Reorganiseren als verkeerd medicijn door te snellen diagnose. Vergeten wordt dat er ook dingen goed gaan
Onderzoeks opzet ala Ruler onderzoek naar communicatiemanagers! Begripsdefiniereing
Welke redeneerpatronen zijn te vinden in ideaalbeelden van organisaties die (ict-)managers hebben?
Mogelijke vragen
Wat kan er verbeterd worden aan uw organisatie?
Welke groote verandereingen zullen er de komende tijd plaatsvinden in/om uw organisatie
Hoe?
Rol van ICT?
Blz. 28
Verantwoording
Probleemformulering
Inzichten-inventarisatie
In bestaande literatuur nagaan wat over toekomst wordt gezegd... en over de omgang daarmee(hofstede)
Verfijning/analyse
afbakening
Een nadere beschouwing van het gebruik de letter E in de hedendaagse organisatiekunde
Hoe wordt ik een visionair goeroe?
“Er komt geen einde aan dynamiek, werveling en innovatie”, van Diest
De hedendaagse organisatiekunde (volgens van Diest: Hammer&Champy, Toffler, Handy, Morgan, Senge, Vaill, Peters, Naisbitt, Quinn, Mintzberg, Eccles, Hamel & Prahalad, Drucker (blz. 71 verantwoording van keuze auteurs)) (Management Consultant editie december; Who’s hot?) karakteriseert zichzelf regelmatig als revolutionair. Organisatiekundigen hebben het gevoel getuige te zijn van een omslag of revolutie, die onvermijdelijk naar nieuwe verhoudingen moet leiden. Hedendaagse organisatiekundigen treffen in de ‘gangbare’ organisatietheorie ideeën aan, waar ze zich tegen afzetten, omdat deze niet zouden voldoen aan de eisen die de omgevingsdynamiek aan organisaties stelt. (van Diest)
Een probleem van deze organisatiekundige literatuur is dat onvoldoende inzichtelijk wordt waar de omslag of revolutie precies uit bestaat.(van Diest) Vgl Simon: “De managementwetenschap is oppervlakkig, spreekt over vage begrippen als ‘gezag’of ‘centralisatie’. Met dergelijke vage begrippen heeft iedereen gelijk, en kan iedereen naar hartelust principes formuleren.” Vgl ‘new’ marketing paradigm…
[Simon is ook van: Homo economicus vd homo administrativus…. Bounded rationality: “Een goed besluitvormingmodel moet er rekening mee houden dat de mens niet alle gevolgen van alle alternatieven kan overzien.”]
Van Diest: Begrippen die bij auteurs in verband staan met deze omslag zijn o.a.:
Kennis als belangrijke productiefactor
ICT
Creativiteit
Persoonlijke relaties
Chaos
Autonomie
Empowerment, ovoorspelbaarheid
Betrokkenheid
Organisch
Dynamiek
Innovatie
Uniciteit
Diversiteit
Er wordt gepleit voor een omslag in denken en handelen. Economische noodzaak vormt veelal de grondslag voor dit idee. Willen ondernemingen overlevingskansen en/of economisch succes hebben, dan moeten zij in hun denken en handelen een verandering doorvoeren. Om flexibel in te kunnen spelen op de ongrijpbare dynamiek in de omgeving dienen rigoureuze wijzigingen doorgevoerd te worden t.a.v. organisatiestructuur, bedrijfsprocessen en in de omgang met interne en externe stakeholders. [Van Diest constateert een ambivalentie in deze argumentatie. Vgl. beheersbaarheidparadox]
Ondanks redelijke eenduidigheid in actuele managementliteratuur over het idee dat de dynamiek in de organisatieomgeving leidt tot verminderde beheersbaarheid (mogelijkheid om rationeel te ‘managen’), wordt er in de theorievorming over modern management wel juist teruggegrepen op rationele maakbaarheids- en beheersbaarheidgedachtegangen.
Beheersbaarheidsparadox of rationaliteitsparadox = “Elke rechtgeaarde inleiding tot de kwaliteitszorg, empowerment, lerende organisatie, business process reengeneering begint met een fatale aanval op het taylorisme , om vervolgens onbewust tachtig procent ervan over te nemen.” Blz 15. Beulens...
[Sinds Fayol zijn de goeroes steeds jonger geworden, constateert Beulens.] Fayol’s ideeën over management zijn eigenlijk nog zeer actueel. Fayol is de eerste die antwoord gaf op de vraag wat nu eigenlijk een manager is. Wat omvat de aparte functie van manager, die onstond als gevolg van een scheiding tussen arbeid en geest die Tayler met zijn wetenschappelijke benadering van management had bewerkstelligd? In tegenstelling tot Tayler ruimde Fayol een veel ruimere plaats in voor de manager. Hij zag ‘prévoir’ als een van de kerntaken in die functie. Daarnaast benoemde hij taken als organiseren, leiden, coördineren en controleren. Sla een modern handboek over management open en je zult er een hoofdstuk planning aantreffen, variërend van strategische planning tot een uiteenzetting over hoe je goede doelstellingen moet vastleggen. Men zal Fayol aanhalen en stellen dat de manager in de allereerste plaats vooruit moet kijken. In de daarop volgende hoofdstukken krijgen vaak alle andere door Fayol onderscheiden taken de aandacht.
De oorsprong van het rationeel denken van Tayler en Fayol:
In Mulisch’ roman De ontdekking van de hemel komen twee engelen voor, die de dagen vullen op hun wolk met het in praktijk brengen van de voorbestemming van het leven op aarde. In het boek hebben zij de speciale opdracht van de Chef (God) om het geloof in die voorbestemming te handhaven op aarde. Zij voeren in het Eerste intermezzo van de roman een discussie over de oorzaak van het verval van het aardse geloof in de ‘van boven’ geregisseerde levensloop. Deze discussie vormt een geschiedkundige verklaring voor het vroeg 20e eeuwse volledige ‘geloof’ in het rationele denken (industriële revolutie, vooruitgangsoptimisme). In deze discussie wordt Francis Bacon als de grondlegger hiervan opgevoerd als degene die een pact met de duivel sluit; Bacon zou de moderne, wetenschappelijke-technologische wereld profetisch hebben voorzien.
-Francis Bacon?
-Francis Bacon. Die altijd is beschouwd als de man die de moderne, wetenschappelijk-technologische wereld profetisch heeft voorzien. In een aantal epochemakende werken gaf hij de contouren aan van een wereld, waarin wetenschap en techniek niet meer in handen zouden zijn van een paar losse amateurs, zoals dat tot in zijn eigen dagen rond 1600 het geval was, maar veranderd waren in een internationaal georganiseerde, collectieve onderneming, gesubsidieerd door de overheid met conferenties en systematische publikaties. Alleen zo kon een volledige beheersing van de natuur verkregen worden; en de wetenschappelijke methode zou die van inductie moeten zijn, waarbij men van het bijzondere naar het algemene opsteeg, van empirische verschijnselen naar de natuurwetten, -al weten jij en ik natuurlijk, dat de enige ware methode de omgekeerde is: die van deductie. Aan het eind van zijn leven schreef hij Nova Atlantis, ‘Het nieuwe Atlantis’, dat fragment is gebleven en na zijn dood werd gepubliceerd. Daarin schetst hij het centrale instituut van een utopisch eiland Bensalem, dat hij ‘Salomo’s Huis’ noemt, -maar dat is niet zoiets als de gebenedijde tempel van Salomo in Jeruzalem, die ons zo aan het hart ligt, zelfs niet zoiets als een christelijke kerk, maar eerder een modern onderzoekscentrum, waar zelf nieuwe biologische soorten worden gefabriceerd.
- Vanuit menselijk standpunt klinkt dat allemaal heel vanzelfsprekend.
- Dusdanig vanzelfsprekend, dat hij in de twintigste eeuw eigenlijk nooit meer
wordt genoemd op aarde. Dat is het gevaar van het grote gelijk: vrijwel geen mens beseft nog, dat het ooit anders was. Denk je in, zelfs het wetenschappelijke experiment was in zijn tijd nog vrijwel onbekend. Daarom heeft het ons altijd verwonderd, dat juist deze rationele grondlegger van de wetenschappelijk-technologische moderniteit meer dan wie ook is omgeven door mysteries. Hij zou de oprichter zijn van de Vrijmetselarij, hij zou een verkapt Rozenkruiser zijn geweest en een ingewijde in nog tal van andere geheime genootschappen. Sinds jaar en dag bestaat er een sekte van baconianen, die met numerologisch kunst- en vliegwerk probeert te bewijzen, dat hij de drama’s en sonnetten van Shakespeare zou hebben geschreven. Allemaal onzin natuurlijk, maar waarom is dat alles juist aan die koele, realistische bestrijder van drogbeelden gaan kleven? Niet alleen zou hij ook de werkelijke auteur zijn van Burtons Anatomy of Melancholy, maar uit allerlei met de haren er bij gesleepte acrostichons zou bovendien blijken, dat het oeuvre van Edmund Spenser in werkelijkheid van zijn hand is – en ook, het kan niet missen, dat van Marlowe. Bacon als de auteur van het eerste Faust-drama! Bij zijn begrafenis zou een lege kist ter aarde zijn besteld, want daarna zou hij nog eenentwintig jaar onder een andere naam in Duitsland hebben geleefd.
- In Württemberg zeker!
- In de hoofstand zelfs: in Stuttgart. Die zogenaamde ontdekking schudde ons
ten slotte wakker, en wij kunnen nu reconstrueren hoe het is gegaan. De baconianen plegen soms te beweren, dat hij het legitieme kind was van koningin Elizabeth en de graaf van Leicester, maar in werkelijkheid werd hij in 1561 geboren als de zoon van Elizabeths grootzegelbewaarder. Omdat hij de jongste was, bleef hij na diens dood berooid achter; als drieëntwintigjarige jurist kreeg hij een zetel in het parlement. Hij wilde even rijk en machtig worden als zijn vader, maar het vlotte niet met zijn carriere. Zijn boezemvriend, de graaf van Essex, minaar van de koningin, deed voor hem wat hij kon, maar Elizabeth vertrouwde Bacon niet. Toen al zijn pogingen om zijn vriend een hoge post te bezorgen hadden gefaald, schonk de brave Essex hem als pleister op de wonde een landgoed uit zijn eigen bezit. Dat was in 1595. Maar vier jaar later viel Essex zelf in ongenade, een proces wegens hoogverraad werd tegen hem voorbereid, en nu liet Elizabeth plotseling van zich horen. Of Bacon maar zo vriendelijk wilde zijn, de aanklacht op te stellen. En daarmee had het uur van de duivel geslagen – want wat denk je? Hij deed het, al wist hij dat dat tot de executie van zijn weldoener zou leiden. Het serpent beloofde hem, dat hij nog hoger zou stijgen dan zijn vader, maar daarvoor moest hij eerst zijn handtekening onder de aanklacht zetten en vervolgens een aantal boeken publiceren, die hem gedicteerd zouden worden.
- Waarom koos Lucifer daar juist Bacon voor uit? Had hij toen al wat geschreven?
In 1597 had hij een bundel intelligente Essayes gepubliceerd, die nog steeds gelezen worden, maar die toch niet van dien aard zijn dat zij zelfs de aandacht van de duivel zouden trekken. Maar al veel eerder, op zijn tweeëntwintigste, in 1583, had hij een pamflet het licht doen zien, getiteld Temporis partus maximus: ‘De grootse geboorte van de tijd’. Het heeft ons wantrouwen gewekt, dat daar geen enkel exemplaar meer van bekend is; en wij veronderstellen nu, dat daarin een toon werd aangeslagen die de oren van de duivel had doen spitsen. Om een of andere reden heeft hij toen later alle exemplaren er van verdonkeremaand. Hoe het zij, nadat de profeet van de nieuwe tijd het duivelspact met de mensheid had ondertekend door zijn naam onder het feitelijke doodvonnis van zijn beste vriend te zetten, was het opeens afgelopen met de stagnatie van zijn loopbaan. In 1600 werd Essex in de Tower onthoofd, in 1607 werd Bacon advocaat-generaal, in 1613 procureur-generaal, en in 1617 evenaarde hij zijn vader door zijn benoeming tot grootzegelbewaarder. Twee jaar later bevestigde hij zijn onderhorigheid aan de duivel door een onschuldige gevangene te laten martelen, aangezien koning James een bekentenis en een veroordeling wenste; kort daarop werd hij kanselier, de hoogste functie van het land, waarmee hij zijn vader had overtroffen. Als baron Verulam werd hij in de adelstand verheven, later nog bevorderd tot burggraaf van Saint Albans. Intussen schreef hij de boeken die de duivel hem influisterde, en die niet profetisch waren maar doortrapte self-fulfilling prophecies – met als doel: de vernietiging van de mensheid.
- Dat wil dus zeggen, dat die opportunistische verrader niet alleen niet de werken van Shakespeare of Marlowe heeft geschreven, maar ook niet die van zichzelf.
- Zo is dat. Maar Lucifer zou Lucifer niet zijn, wanneer hij het daarbij had
gelaten, Ook wie zich aan hem onderwerpt en hem dient, moet uiteindelijk vernietigd worden. Want nadat Sir Francis ten slotte meer had bereikt dan hij ooit had gedroomd, verscheen de duivel hem op een dag in de gestalte van een ambtenaar, van wie hij smeergeld accepteerde, - wat leidde tot een proces wegens corruptie, gevangenschap in de Tower en zijn totale maatschappelijke ondergang. Vijf jaar later, op zijn vijfenzestigste, voer hij ten slotte ter helle.
- Leve de vriendschap!
- Ook jouw verhaal demonstreert weer waarom zij hier ontbreekt – en het maakt
mij bedroefd dat dat zo moet zijn. Dat is wat ik tegen beter weten in altijd het meeste heb gemist, hier in het Licht. Aan liefde geen gebrek, gelukzaligheid, goedheid, wijsheid, waarheid, vrede, schoonheid, alles tot onze dienst, maar geen vriendschap.
- U bent niet mijn vriend?
- En ook niet je vriendin. In organisaties bestaan geen vriendschappen, en zeker
niet in de onze, en nog zekerder niet tussen hoger- en lagergeplaatsten, Vriendschap bestaat alleen in de abys. Ken je die beroemde, prachtige, ontstegen passages over de vriendschap, die Bacon kort voor zijn dood schreef: No receipt openeth the heart but a true friend – ja, en de halsslagader! Hij, die zijn beste vriend heeft laten onthoofden! Hoor je? Het lachen van de hartloze duivel, met zijn eigen temperatuur op het absolute nulpunt, schalt door de hallen van alle eeuwigheden.
- Nu begrijp ik eindelijk, waarom ik mij al die jaren heb ingespannen.
- Ga door. Ik luister.
Mechanisering van de wetenschap (of mechanisering van Maatschappij; vgl. Met verondersteelling informatisering van de maatschappij in 20e eeuw) ... (Bem)
Vroon; menselijke geest... Mens kan niet omgaan onzekerheid. Neiging om onzekerheid te verdoezelen met een totaal Geloof in rationaliteit... autonomie gedachte... Simon constateert bounded rationality, maar het lukt hem niet dit over te brengen op het veld (de besluitvormers zelf)... Tot op de dag van vandaag is het besef dat beslissingen gebaseerd zijn op soms\zeer eenzijdige verwerking van erg beperkte informatie zelf ook beperkt...
Concl. Wantrouw alle economische modellen die gebaseerd zijn op volledige informatie en algehele rationaliteit. Zeker als die modellen gebruikt worden om een toekomstbeeld te schetsen. Voor het inzicht in het heden slaagt men hier al zelden in. Er is dus voldoende reden om voorspellingen eens nader te analyseren...
Geloof in voorspellingen (natuurlijk statistisch onderbouwd, komt voort uit rationalisme: vooruitgangsoptimisme. (point van de Wilde) Ooit werd voorspeld dat de straten van Parijs binnen enkele jaren bedekt zouden worden met een metershoge laag paardenvijgen als de welvaartsgroei zich in het snelle tempo zou voortzetten en iedereen in staat zou zijn om een paard en wagen aan te schaffen. Ruim een halve eeuw later bleek de auto de straten te vervuilen en was er geen paard te zien. De toekomst laat zich klaarblijkelijk moeilijk voorspellen.
Het lijkt erop dat voorspellers er redelijk consequente denkpatronen op na houden. Rein de Wilde doet in zijn Boek De Voorspellers een poging dergelijke denkpatronen bloot te leggen. Hij doet dit aan de hand van een analyse van hedendaagse aan technologische ontwikkelingen gekoppelde voorspellingen.
De Wilde constateert dat voorspellers inderdaad keer op keer in dezelfde vallen trappen. ‘Een van de belangrijkste fouten die wordt gemaakt, is dat een nieuwe technologie maar één betekenis krijgt toegekend. Maar innovatie heeft allerlei complexe consequenties die de voorspellers niet kunnen overzien.’ Er wordt dus regelmatig een monocausaal verband tussen nieuwe technologie en de realisatie van een reeds bestaande waarde gelegd. (de Wilde blz. 70) Zo werd bij de introductie van de televisie de positieve invloed op een stabiel gezinsleven benadrukt. Hierbij zag men ouders en hun kinderen fijn samen gekluisterd rond de nieuwe nog onwerkelijke vinding waarmee fysiek reizen totaal overbodig werd en huiselijkheid gegarandeerd, als ware het het warme haardvuur op een koude winteravond waar het gehele gezin zich rondom schaarde.
Door een continue eenzijdige benadrukking van het idee dat nieuwe technologie oude problemen oplost en dat technologische ontwikkelingen daarom wel noodzakelijkerwijs moeten leiden tot een utopische situatie of op zijn minst een totale omwenteling teweeg moeten brengen, worden besluitvormers in organisaties ertoe gedwongen om op basis hiervan actueel beleid te vormen. Voorspellingen zetten aan tot concrete daden in het heden, zonder dat het mogelijk te weten of deze voorspellingen ‘waar’ zijn.
Nu dagelijks de negatieve geluiden uit de e-wereld in aantal toenemen, wordt het tijd om de profeten van de nieuwe tijd kritisch te beschouwen. Hun optimistische voorspellingen en opzwepende scenario’s drongen zich de afgelopen jaren in steeds massalere vormen aan gretige oren op. Daarbij maakten zij veelvuldig gebruik van woorden met de e-toevoeging. Met Internet als stimulerende sleuteltechnologie werd door e-goeroes de nieuwe e-wereld voorspeld. De mensheid zou op de drempel staan van een nieuw digitaal tijdperk en afstevenen op een ingrijpend gewijzigd bestaan in de ‘netwerkmaatschappij’.
Net als bij de uitvinding van elektriciteit - waar de ‘e’ overigens nog steeds naar verwijst - werd de enorme groei van het Internet veelvuldig gezien als een moderator van maatschappelijke voorspoed.
Ook in de hedendaagse organisatiekunde worden veel voorspellingen gedaan over hoe dé nieuwe werknemer en dé nieuwe organisatie er uit gaan zien en dat trends als informatisering, individualisering, globalisering en virtualisering logischerwijs zullen leiden tot het beeld dat dé nieuwe werknemer straks dagelijks inlogt - omgeven door een veelheid aan elektronische gereedschappen - bij de werkgever die die dag van zijn expertise gebruik wil maken.
Een grote kans bestaat dat dit beeld binnen afzienbare tijd even als Chriet Titulaers Huis van de Toekomst en vele andere voorspellingen met een meewarige glimlach overpeinsd worden met de gedachte: “Hoe kan het dat men in die tijd zo dacht over de wereld van nu?”
De wijze waarop De Wilde in zijn boek de denkpatronen van voorspellers probeert bloot te leggen, kan gezien worden als de aanleiding voor mijn scriptieonderwerp. Daarnaast heeft een onbeduidbaar onbevredigd voorgevoel ten aanzien van voorspellingen over dé nieuwe werknemer en dé nieuwe organisatie, dat al een tijd in mijn hoofd speelt een belangrijke rol gespeeld. Het doel van mijn scriptie is niet het afzwakken van het belang van technologische ontwikkelingen, zoals internettechnologie, of het tegenspreken van de invloed die dergelijke ontwikkelingen op bedrijfsorganisaties hebben. Wat ik wil proberen is het analyseren van de wijze waarop deze ontwikkelingen de toekomstvisies van organisaties beïnvloeden. Het belang hiervan is dat door een beter inzicht op dit gebied de enthousiaste verhalen van zogenaamde e-goeroes beter op waarde geschat kunnen worden.
Simpel gezegd is de onderzoeksvraag: Hoe komt het dat voorspellers bedenken wat ze bedenken? In mijn scriptie beperk ik mij tot voorspellingen t.a.v. bedrijfsorganisaties aan de hand van technologische ontwikkelingen.
Probleemstelling:
Op welke wijze hebben hedendaagse technologische ontwikkelingen invloed op het toekomstbeeld van organisaties?
· Welke invloed hebben technologische ontwikkelingen op toekomstvisies?
-Analyse toekomstvoorspellingen;
Welke redeneerpatronen zijn in toekomstvisies te onderscheiden?
algemeen; Rein de wilde
· Op welke wijze hebben technologische ontwikkelingen invloed op organisatiekundige visies?
-Historische beschouwing van organisaties aan de hand van technologische ontwikkelingen, a la Propper stoommachine -> bureaucratie ICT -> virtuele organisatie
· Wat zijn hedendaagse technologische ontwikkelingen, die van invloed zijn op organisaties?
Welke voorspellingen worden gedaan t.o.v. organisaties?
WBO Mediaplaza
· Hoe ziet het toekomstbeeld van organisaties er uit volgens de hedendaagse organisatiekunde?
visies verzamelen; interviews
· Welke redeneerpatronen zijn te onderscheiden in de voorspellingen die gedaan worden in de hedendaagse organisatiekunde?
analyse van verzamelde visies
Krabbels
Zo zou ook de uitvinding van elektriciteit in de ogen van toekomstvoorspellers ervoor zorgen dat niet alleen de maatschappelijke elite maar iedereen in vrijheid en welvaart kon leven, een verwachting die later door de komst van atoomenergie nog werd overtroffen.(de Wilde, Carp)
Wanneer beleid te veel berust op weinig tegengesproken toekomstvisies (waar bijvoorbeeld het eenduidige beeld van een dynamische ongrijpbare omgeving uit voortvloeit), dan is het de vraag of redeneerpatronen, die veelal gebaseerd zijn op de autonomiegedachte en als doel hebben om omgevingen/situaties beheersbaar te maken, nog steeds voldoen. (beheersbaarheidsparadox)
publieksbeinvloeding ?
(En welke gevolgen heeft dit voor actueel beleid...)
Citaat Next maart 2001
IT-futuroloog Paul Ostebdorf –werkzaam bij Cap Gemini Ernst & Young- voorspelt dat als je de ontwikkeling van de rekencapaciteit van computers naar de toekomst doortrekt, dat dan rond het jaar 2070 een computernetwerk zal bestaan met dezelfde rekencapaciteit als alle mensen bij elkaar. Tegen 2030 kan een computer net zoveel data verwerken als één mens.
Zoals computers tot nu toe eenvoudige arbeid overbodig hebben gemaakt, zo zullen ze over een paar decennia ook ingewikkelde menselijke denkkracht aan de kant schuiven. Dergelijke ontwikkelingen zullen leiden tot computersystemen die zelf kunnen denken, keuzes kunnen maken en fantasie hebben.
De futuroloog ziet Internet als primitieve voorbode hiervan.
KPMG ‘firm of the future’s
Artikeltje uit volkskrant (februari 2001) over Tinbergeninstituut; falen van rationeel statistische benadering werkelijkheid…
Ten reasons we predict (Gordon Bell)
· A vision and challenge
· To plan and avoid surprises
–MBA schools say so
–To maintain staff & budget
· To extract great gobs of money
–With a petaflops, we could …
–It’s our “Grand Challenge” ...
· You have to: business plans, … grants
· To stimulate new “zero growth” markets and lure investors into new ventures
· A job. “Futurists” do it for pay.
· To celebrate anniversaries and have conferences
· To bet on the future and earn $$$s.
Opzet empirisch gedeelte:
Wat zijn de ontwikkelingen?
Waar leiden deze ontwikkelingen toe?
Hoe kunnen deze voorspellingen beter op waarde geschat worden?
[Op welke gronden nemen managers beslissingen n.a.v. de in de management opgelegde taak: veranderen!, belang van deze taak wordt onderbouwd met schetsen van de toekomst die op hun beurt gebaseerd zijn op dubieuze denkpatronen]
Rationele (autonomiegedachte, vooruitgangsoptimisme) en irrationele (ambivalentie Van Diest/ de Wilde) denkpatronen liggen ten grondslag aan het beeld dat geschetst wordt van organisaties en modern management in hedendaagse Management-literatuur.
Wat zijn de belangrijkste beweegredenen voor organisatieverandering houden besluitvormers erop na?
Drucker heeft een hekel aan het woord ‘voorspelling’: “Voorspellingen geloven is niet slim. Trends negeren is dom.”
Blz.60 Boelen: Hoewel de kwaliteitsgoeroes indrukwekkende voorschriften hebben gepubliceerd over de betere organisatie, vvind je er vaak geen letter vann terug in de organisatietheorie. Het kwaliteitsdenken paste nu eenmaal niet in het wereldbeeld dat toenmalige profeten hadden opgebouwd. ... De wereld van de goeroes, de leermeester en de superspecialisten is er eentje vvan het Grote Gelijk. En dan praat je niet met, en vooral dan luister je niet naar De Vijand. En zo is het dan mogelijk dat de belangrijkste handboeken over orrganisatietheorie geen woord reppen over de stromieng die de sterkste invloed heeft gehad op de praktische organisatie van bedrijven en later zelfs overheidsorganisaties.
[Het antwoord op de ongesteldevraag; marketing van onzekerheid = wie hebben er belang biij de promotie van onzekerheid?]
blz. 79 Beulens: betekenis van het woord Goeroe: leermeester, profeet, wijze, inspirator, evenwichtige
Handy: ‘verandering is niet meer wat het geweest is’ ; Gods of management (Gods of e-business)
de taken van een manager
De goeie dingen doen (strategie)
De dingen goed doen (kwaliteit)
Inzicht geven in de toekomst.. envisioning, inspiring, energizing… evenwicht
Manfred Kets de Vries
(ir)rationaliteit en toekomstvisies
Waarom zijn er zoveel boeken, cursussen, trainingen, gurus voor het worden van goede leider...
[Schizofrene neiging om het goed te doen...]
2 manieren waarover geschreven wordt:
-creating the future uit a blanco peac of paper (Branson, Gates) -> No legacy => The pioneers
-The turn around artists , reengeneers (Timmer)
Waar geen aandacht aan wordt besteed is: hoe bouw je voort op success…
Hamel: weten wat je wil, weten wat je kunt en vernieuwend daarin zijn...
Goeroe betekent in het Sanskriet: iemand die de duisternis en leed verjaagd (Harry Starren)
Hamel:De of het idee van een revolutie(veranderingen in lifestyle, technollogie, regelgeving) kan goed aangewend worden voor eigen doeleinden, als aanzet tot verandering...
Opportunity creates hope: dit kan als oorzaak gezien worden van het revolutie denkken eind 20e eeuw; Na jaren avn inkrimping, ontslagen en bezuiningen, zou de NIEUWE technologie weer nieuwe mogelijkheden scheppen... How do we create competitiveness without destroying hope... is HET uitgangspunt van Hamel
[voicediling... zelfde luxe als operator uit 1920 en eerder; wellicht een kern competentie van KPN]
Quality goeroe Juran wijst erop: We redesigned life to take adventage of all miracles of technologie, … daardoor ontstaan nieuwe problemen en er wordt dan vaak maar weinig besteft dat die problemen er voorheen niet waren… Wijn hadden nooit kortsluiting en Tsjecho-Slowakije, wij hadden namelijk geen stroom.
Informaticus Hammer (“I’m a computerman”): Business Process Reengeneering: fundamenteel opnieuw ontwerpen van bedrijfsprocessen met veel technologie
Customer als uitgangspunt..(customer value) “Im not very popular on wallstreet” Profit voor sharholders is slecht consequentie... Customer Value!
Grote voordeel van automatisering: goedkope snelle analyses, productie volume, efficientieverh, kwaliteitsverhoging, kortere cyclus...
Werknemers moeten meedraaien in een systeem... andere rollen (managers coaching, werknemers entrepeneurship)
Sociale consequenties; minderbanen, meer verantwoordelijkheid (bigger, better jobs) Niet iedereen is hier klaar voor of willen dit niet...
-Automatisering werkt in industriele processen, maar ook in dienstverlening???-
BPR: snelheid en op maat voorzieningen/aanpassingen: Cirkel: Aanpassen wensen klanten veroorzaakt gemakzucht(gemaksmaatschappij -> automatisering noodzakelijk om een-op-een te verwezenlijken- meer technologie – veranderene klanteneisen
Empower your customer
Boek Beyond BPR: procesgerichte organisatie ipv taakgericht; doel is samenwerken op een professionele manier en met het einddoel in het achterhoofd; de klant
[strijd om goede (efficiente?) verdeling arbeid en menswaardig besstaan... ieder zijn rol en plaats in een wordend systeem... ]
Ulbo de Sitter (boek: op weg naar nieuwe fabrieken en kantoren (integrale aanpak; geen optelsom; maar kijken naar samenhang=arbeidverdeling), geinspireerd door werk als machinist voor KNSM, ontwierp de sitter nieuwe arbeidsstructuren en sociotechniek; arbeisdverhoudingen.... Voor elke deeltaak een afdeling was het defies. Sociotechniek pleit voor paralelliseren voor elk product een team
Focus op Productie-organisatie
Cultuur staat een wijziging van structuur in de weg. SAMENWERKEN! [koppeling met ICT/lerende organisatie]
Geert hofstede 4 dimensie cultuurverschillen (model om cultuur in verschillende landen te kunnen vergelijken), waarvan de 4e is Onzekerheidsvermijding; Hoe gaat men om met het gegeven van de onzekerheid tav de toekomst. Omgang met ongestructureerde situaties.. 5e is Korte en Lange termijn
Onzekerheid, tegenstellingen, paradoxen, hectiek, haast... investeren in de toekomst.
Handy: schijnbare tegenstellingen... oproep tot bezinning en reflectie : end of century of employment
[elk jaar op 1 jan. hoeveel moeten we verdienen/werken om de dingen te doen die we willen. Hoe minder we willen, hoe minder we willen, hoe meer vrijheid...]
“Mensen van mijn leeftijd en ook jonger zijn opgegroeid in een voorspelbare wereld.” Dat is nu verantderd. We have to invent our own future right now.” Vgl lot in eigen handen nemen.
Centraal duidelijk maken aan organisatielede Wat het doel is van de organisation.
Donut
S-curve When there is a enough, then you have to start thinking about the next S… vb. DVD
Chinese contract = compromis voor hoger doel=> win win
Redefiinition of what a organization really is... Immaterieel (intangable assets), eigenlijk; de mens. [Ict inzetten om dat te optimaliseren; Eruit halen wat erin zit... “Meaning of life is to live live to its full”, dus ondersteuning van collaboration is belangrijk] merkamen, research, knowhow
Voortdurende aanpassing : problemen als uitdaging; bereidheid om te leren
Peter Senge : Lerende organisatie
Effectiever... beter leiderschap, kwaliteit van werk
Effectiever en klaitatiever werken met betere begeleiding
Geen tijd voor reflectie, overleg, nadenken... Directe actie.
VB Nedap: Chaoot, planner, doener ; leren door doen
Film Jan Vrijman over werken bij Philips
i.pv reorganiseren ook op momenten dat het goed gaat tijd nemen voor Bezinnen, Swieringa. Reorganiseren als verkeerd medicijn door te snellen diagnose. Vergeten wordt dat er ook dingen goed gaan
Onderzoeks opzet ala Ruler onderzoek naar communicatiemanagers! Begripsdefiniereing
Welke redeneerpatronen zijn te vinden in ideaalbeelden van organisaties die (ict-)managers hebben?
Mogelijke vragen
Wat kan er verbeterd worden aan uw organisatie?
Welke groote verandereingen zullen er de komende tijd plaatsvinden in/om uw organisatie
Hoe?
Rol van ICT?
Blz. 28
Verantwoording
Probleemformulering
Inzichten-inventarisatie
In bestaande literatuur nagaan wat over toekomst wordt gezegd... en over de omgang daarmee(hofstede)
Verfijning/analyse
afbakening
